Son yıllarda dünya genelinde sıkça konuşulup tartışılan, ancak tüketicinin gereken ilgi ve önemi gösteremediği genetik değişime uğramış ürünlerin yetişti rilmesi ve tüketilmesi sadece sağlığımızı olumsuz yönde etkilemiyor, gelecek kuşaklar içinde sağlık ve genetik hastalıklar açısında oldukça olumsuz sonuçları beraberinde getirme riski vardır.

Türkiye’de de kendisinden yoğun bir şeklilde bahsettiren GDOlar- Genetik Değişime Uğramış Organizmalar – gerçekten tüketici tarafandan yeterince anlaşılmış mıdır? Besin ürünlerinin genetik değişime uğraması ne anla ma gelmektedir ? Genetik Değişime Uğramış Ürünler (GDO) nedir?

Genetik değişim, bir canlının —bitkiler, hayuanlar ue mikroorganizmalar – gen diziliminin değiştirilmesi veya kendi doğasında bulunmayan farklı bir karekter kazandır ması yoluyla elde edilen canlı orga nizmalara Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar”, denir.

Örneğin genetik değişime uğramış olan bir besin ürünü olan domates. Domatesin uzun süre taze ve gevrek kalmasını sağlar. Diğer bir önmek vermek gerekirse, Mısır. Mısır, öyle bir değişime uğrayabilir ki belli bir bitki koruma ilaa hiç etkisini göstermemektedir.

Hayuanlann da genetik değişime uğratılması mümkündür. Bilim insanlan, balık, sığır ve domuzun genetik değişimini araştırıyorlar. Ancak bu güne dek genetik değişime uğramış balık daha soframıza gelmemiştir. İnsanlar, hayvanlar, bitkiler, bakteriler, kısacası tüm canlıların genleri vardır. Genlerimiz özelliklerimizi belirler.

Peki hangi besin maddelerini genetik değişim ile üretilebilir?

Kolza yağı (Rapsöl), Mısır, Pirinç ve domates genetik değişime uğramış ürünlerden bazıları. Gelecekte saydığım besin ürünleri de eklenecektir. Zaten dünya çapında bilim insanlan genetik değişime uğramış değişik yabani türlerden geliştirilmiş bitkiler için çalışıyorlar. Ancak şunu hemen belirtmekte yarar uardır. Elbete tüketiğimiz tüm kolza yağı, mısır, piriç ve domatesler genetik değişim ile üretilmiş ürünler değildir. Aynca, genetik değişim ile yetiştirilen bitkiler belirli ülkelerde yatiştirme izni verilebilir ve dünyanın değişik bölgelerinde genetik değişim ile üretilen ürünler bulunur. Avrupa’da örneğin genetik değişim ile üretilen pirinç ve domatesin üretimi ueya satışı yasaktır.

4 Kasım Dünya Diyabet Günü. Bir çok insan için sıradan bir gün olabilir, ancak dünyada milyonlarca şeker hastası için önemli bir gündür. 14 Kasım, insülini bularak milyonlarca şeker hastasının hayatını kolaylaştıran Kanadalı doktor Frederick Banting’in doğduğu (14 Kasım 1921) gündür, insülini bularak şeker hastası insanların yaşamını kolaylaştıran Dr. Banting’1 onurlandırma ifadesi gereği 1991 ‘den beri Dünya Diyabet Federasiyonu, 14 Kasım’ı “Dünya Diyabet Günü” olarak ilan etmiştir.

Şeker hastalığı ve çeşitleri.

Şeker hastalığının çok çeşitleri uardir. Bunlarda en sık rastlananlar ise Tip 1 ve Tip 2 Diyabettir. Bunların yanısıra Dünya Sağlık Örgütü WHO ue Amerikan Diyabet Örgütü ADA ye göre diğer bir diyabet vakası Hamilelik Diyabeti olarakta sınıflandırılmıştır.

Tip 1 Diyabet

Tip 1 Diyabet daha sık çocuklarda ve genç erişkinlerde görülmektedir. Bu nedenle Tip 1 diyabet, yaşamlari boyunca insüline bağımlı diyabet olarak isimlendirebilir. Diyabet hastalarının % 5 — 10 unu oluşturmaktadır. Tip 1 Diyabet pankreasta bulunan az insülin üreten hücrelerin vücudun bağışıklık sistemini kendi hücrelerini tanımaması ve zedelenmesiyle meydana gelmektedir. Genellikle yaşam koşullan gelişmiş ülkelerde Tip 1 diyabetli çocuk oranlan daha yüksektir. Tip 1 Diyabetin belirtileri ise, susuzluk, sık sık küçük idarar, kilo kaybı ve yorgunluktur.

Tip 2 Diyabet

Tip 2 diyabet daha çok aşın şişman -obez- olan kişilerde görülmektedir ve insülin salgıbeslenme lanmasmdaki yetersizlikten ziyade dokulardaki insülin reseptörlerindeki direnç sonucunda glükoz metabolizması bozulmaktadır. Tip 2 diyabetlilerin hastalıkları başlangıcında ve sıklıkla çok uzun bir süre insülin ihtiyacı olmadan yaşamlannı sürdürebilmektedirler. Bu nedenle Tip 2 diyabet İnsüline bağımlı olmayan diyabet olarak da isimlendirmektedir. Türkiye’de 3,5 milyon diyabetik olduğu tahmin edilirken, Almanya’da yaklaşık olarak 8 milyon diyabetli haşata varken, dünya genelinde ise 300 milyon civannda olduğu tahmin ediliyor. Diyebetli insanlann sayısı dünya genelinde sürekli artmaktadır.

Diyabet ve Beslenme

Tip 2 diyabetten korunmanın en iyi yolu vücudun normal ağırlıkta olmasıdır. Kişi yaşam-boyu normal, sağlıklı bir beden ağırlığında olması ve onu koruması önemlidir. Dünyada Tip 2 Diybet hasalannm artması, insanlann aşın kilolu olmalann-dan kaynaklanmaktadır. Zaten çok genç yaşta, hata çocuklarda da artık görülen Tip 2 diyabet aşın kilolardan kaynaklanmaktadır. Buda özelikle çocuk yaşta-kilerin diyabet hastası olmalan bir talihsizliktir. Tersini düşün-düğümzde ise şu anlama gelmektedir: Her fazla kilolu olan bir diyabet hastası, beslenme alışkanlıklarında yapacağı değişiklik ve dahafazlafiziksel harekette olması, spor yapması gerekmektedir. Herşeyden önce diyabet hastası olan bir kişinin beslenme alışkanlıklarını düzenlenmesi oldukça önemlidir. Zira, hayatınız boyunca uygulayabileceğiniz en ideal beslenme programı uygulamakla, kan şekerinizi normal seviyede tutmak, hiperglisemi ve hipoglisemiyi önlemek (kan şekerinin yükselmesi ve düşmesi) için normal vücut ağırlığınızı sağlamak ve korumak, uzun dönemde yeterli ve dengeli beslenmenizi sağlamak, yani yaşam kalitenizi yükseltmek ve yaşam süresini uzatmak anlamına gelir. Diyabet hastası bir kişinin beslenme planlaması şu önemli noktalan içermektedir:

Sağlıklı besinler seçmeniz, gerekli miktarda besin almanız ve öğünlerinizi uygun zamanda yemeniz sağlıklı yaşamanızda işinizi oldukça kolaylaştınr. Diyabette beslenme planlamasında şu konular önemlidir: Sağlıklı besinler seçmek, gerekli miktarda besin almak, uygun zamanda yemek. Daha aynntılı diyet programı için doktorunuza veya diyet uzmanına danışarak hazırlanacak bir diyet programı diyabet hastası olan insnalann hayatını daha kolaylaşlaştınr…

Insanın beslenme ve yemek yeme davranışı yıllar boyu öğrenilen ve kalıcı olan bir davranıştır. Yemek yeme davranışımızın yaşamımızın bir parçası haline gelmesi ve süreç içerisinde öğrendiğimiz bu davanışlarımızı değiştirmek çokta kolay olmuyor. Kişinin beslenme davranışını değiştirmesi, yemek yemekle birlikte yeni davranışları öğrenmesi, eski davranışlarımızı yeni davranışlara bırakmak demektir. Eski davranışlarımızı değiştirmek için ise sabırlı olmaya ihtiyacımız vardir.

Peki yeme davranışımız nereden etkilenmektedir, ne hangi faktörler başlıca insanın yeme davranışında etkisini göstermektedir? Yeme davranışımızın dört değişik kesimde etkilendiğini söyliyebiliriz.

• Biyolojik, yani genetik faktörler
• Duygusal faktörler (Emosiyonal): Stresli durumda yemek yeme, hoş ve hoş olmi-yan durumlarda.
• Bilişsel (Kongnitiv) faktörler: Düşünceler, değerlendirmeler, yorum yapmak, davranış, sosyo kültürel normlar.
• Bireysel öğrenme süreci: Alışkanlıklar, çocukluk yaşından beri yeme alışkanlıkları, sosyo kültürel normlar.

Biyolojik faktörler özellikle yemek yemeye bağlı duygu ve düşünce, bireysel tercübeler ve besin madeleri seçiminde etkili olmaktadır. Bu nedenle yemek
yeme alışkanlıklarımızı kontrol etmeyi öğrenmeli ve alışkanlıklarınızı tespit etmeliyiz. Yemek yeme esnasında başka şeyler yapmamalıyız. Örneğin, okuma, teleuizyon izleme gibi aktiviteler yemek yeme alışkanlığı ile ilişkilendirilerek yemek yeme çağrışımı yapabilir. Böylece iki şeye aynı esnada konsantre olamak mümkün değil Bu şu anlama geliyor: yemek yediğimiz sırada ba°ka °eyler yaparsak aldığımız kalorileri farkedemeyiz. Ve bunları bilinçli olarak tüketmiyoruz. Zamanla birlikte sağlığımıza zarar vermiş oluruz.

Birçok insanın değişik yerde yemek yeme alışkanlığı vardır. Örneğin, yürüken, oturma odasında, televizyon karsşısında, ayakta, yemek yaparken vs. Bu davranıştan veya alışkanlıklardan dolayı tüm bu sözüedilen mekanlar ki°iyi psikolojik olarak potansiyel yemek yeme isteğini tetikli-yebilir. Böylece yediğiniz şeylere konsantre olmaz, tat ve lezzetini almayız. Yemek için evde en uygun, düzenli ve rahat düzenli yemek yediğimiz yeri seçimeliyiz.

Kuşkusuz beslenme davranışımızın sağlığımız üzerindeki etkisi önemlidir. Kendi alışkanlık ue davranışlarımızın yanısıra, gıdda endüstrisinin reklamlarlar aracılığıyla beslenme davranışımızıda kü-çümsenmiyecek oranda etkilemektedir. Alman Beslenme psikoloğu Profesör Volker PudeVin yapmış olduğu bir incelemeye göre özel teleuizyon kanallarında ana yayın saatinden önce yayımlanan üç reklamdan biri gıda ürünleriyle ilgili ve bunların % 40 ‘-ı yaşlan üç ile on üç arasında değişen çocuklara yönelik. Çocuklara yönelik beş reklamdan dördünde ise Fastfood, çerez türü yiyecekler veya şekerlemeler tanıtılıyor. Aşın şişmanlamanın arkasında ruhsal bir sorunun yanısıra, beslenme dauranışımızda reklamların da önemli bir yer edindiklerini hiçbirzaman gözardıedilmemeli.

Diğer bazı araştırmalarda göstermiştir ki, yanlız olan kadınların verdiği üzüntü ue çektikleri yalnızlık hali, kadınlarda çok yemek yeme ue dolayısıyla şişmanlığa yol açmıştır. Bu da şunu bize gösteriyor: Kişide tatminsizlik varsa; kişi ruhsal ve sosyal bazlarından yeterince nasibini almıyorsa, aşın yemek yeme suretiyle kendini tatmin yoluna gidebilir. Şişmanlık üzerine yapılan araştırmalar göstermiştir ki, ruhsal problemlerin şişmanlıktaki etkisi oldukça fazladır.

Yani bedensel sorunların yanı sıra, psikolojik etkenler de şişmanlığın sebebi olabilir. Öte yandan yemek seçen, iştahsızlık gösteren insanları da sorunlular kapsamına almak mümkündür…

Fazla kiloları alıp az harcadığımız bir yaşam tarzı ile karşı karşıyayız. Yıllar içinde biçimlenmiş beslenme tarzımız, tat alışkanlıkları, psikolojik faktörler ve sürekli hayatımıza giren bol kaloroli gıdalar… Yaşam kültürümüz ne yazık ki hep tüketim üzerine. Gıdalar içinde aynı şeyi söyliyebiliriz. İhtiyacımızı sorgulamadan yiyor ve tüketiyoruz.

Bu alanda yıllardır Frankfurt’un Sachsenhausen semtinde hizmet veren Biyolog, Beslenme ve Halk Sağlığı uzmanı Atilla Zengin daha iyi ve kapsamlı hizmet için yeni ve modern merkezinde hizmet vermeye devem ediyor…

Kimsenin şişman olmak istemediğini, ama kimse sağlıksız diyetler yaparak da uzun vadeli zayıflayamayacağmı belirten Zengin, “yanlış diyetleri uygulayarak hızla zayıflayabilirsiniz, ancak aynı hızla da kilo alırsınız.

Üstelik sağlığınızdan da olursunuz. Bir çok diyet deneyimi genelde başarısızlıkla ya da istenilen seviyeye ulaşmadan sonuçlanır. Hata fazla kilolardan kurtulmak için yapılan kürlerle verilen kilolar, kısa bir süre sonra geri döner” dedi. Zengin, yürümeye, spor yapmaya, hareket etmeye, kendimize ayıracak zamanımız yok. Kalori alımımız sürekli artarken daha az harcıyoruz. Bilimsel gelişmelere rağmen obe-zite gelişmiş ülkelerde hızla artıyor.”.

Beslenme uzmanı Atilla Zen gin’in uyguladığı konseptin, In-sülin-Metodu veya halk arasınd „ Uykuda Zayıflama” olarakta bi linmetedir. Yeterli ve dengeli beslenmenin, sağlıklı zayıflamanı uzman kontrolünde gerçekleş mesi gerektiğini söyleyen Zen gin, fazla kilolarında kurtulma! istiyen bir kişinin, vücudununu günlük enerji ihtiyacını bilmes’ gerektiğini söyledi.